# Dosya İlişkilendirmeleri

### Giriş

&kde;’nin en kullanışlı özelliklerinden bir tanesi de, bir veri dosyasını uygulaması ile eşleştirebilmesidir. Bir örnek olarak, sıkça kullandığınız bir &calligrawords; belgesine tıkladığınızda, &kde;, &calligrawords; yazılımını kendiliğinden başlatır ve o dosyayı hemen üzerinde çalışmaya başlayabilmeniz için &calligrawords;’e yükler.

Yukarıdaki örnekte, &calligrawords; veri dosyası &calligrawords; (uygulama) ile ilişkilendirilmiştir. Bu dosya ilişkilendirmeleri, &kde;’nin işlevselliği için elzemdir.

&kde; kurulduğunda, yaygın olarak kullanılan veri türleri için yüzlerce ilişkilendirmeyi kendiliğinden oluşturur. Bu ilişkilendirmeler, sık kullanılan uygulamalar ve kullanıcı tercihleri temel alınarak oluşturulmuştur.

&kde;, ne yazık ki şunları yapamaz:

- her bir yazılım ve veri dosyasının olası kombinasyonlarını tahmin edemez

- henüz bulunmamış dosya biçimlerini bilemez

- veya belirli dosya türleri için herkesin favori uygulamasını tahmin edemen

Bu modülü kullanarak geçerli dosya ilişkilendirmelerinizi değiştirebilir veya yeni ilişkilendirmeler ekleyebilirsiniz.

Her bir dosya ilişkilendirmesi, bir &MIME; türü olarak kaydedilir. &MIME;, Multipurpose Internet Mail Extensions (Çok Amaçlı İnternet Posta Uzantısı) kalıbına karşılık gelir. Bilgisayarın, dosyanın türünü onu açmadan algılamasına ve her bir dosyanın biçimini çözümlemesine izin verir.

### Bu modül nasıl kullanılır

Bu modülü, &systemsettings; uygulamasını açıp Kişiselleştirme kategorisinden Uygulamalar Dosya İlişkilendirmeleri’ni seçebilirsiniz. Alternatif olarak, uçbirimden veya &krunner; uygulamacığından `kcmshell5 filetypes` yazarak da çalıştırılabilir.

Dosya ilişkilendirmeleri birden çok kategoriye ayrılmıştır ve en azından şu kategoriler olacaktır:

1. Uygulama (application)

2. Ses (audio)

3. Görsel (image)

4. Dosya İndeksi (inode)

5. İleti (message)

6. Çoklu Kısım (multipart)

7. Metin (text)

8. Video (video)

Dosya ilişkilendirmelerinin hepsi bu kategorilerden birinde bulunur.

Bu kategoriler arasında işlevsellik bakımından bir ayrım yoktur. Dosya ilişkilendirmelerinizi organize etmenize yardımcı olurlar; ancak onları hiçbir şekilde değiştirmezler.

Bu kategoriler, Bilinen Türler ile etiketli kutuda listelenirler.

Kategori adına çift tıklayarak bu kategorilerin her birini keşfedebilir ve her birinde bulunan dosya ilişkilendirmelerini görebilirsiniz. O kategorinin altındaki ilişkilendirilmiş &MIME; türlerinin bir listesiyle karşılaşacaksınız.

Ayrıca arama kutusunu kullanarak belirli bir &MIME; türünü de arayabilirsiniz. Arama kutusu, Dosya türü veya dosya adı dizgisi ara… ile etiketlidir ve kategori listesinin üzerinde bulunur.

Yalnızca ilgilendiğiniz &MIME; türünün ilk harfini yazın. Kategoriler kendiliğinden genişletilir ve yalnızca o harfi içeren &MIME; türleri görüntülenir.

İkinci bir harfi daha girdiğinizde, &MIME; türleri, yalnızca o harfi içeren &MIME; türlerine sınırlandırılmayı sürdürecektir.

#### Yeni bir MIME türü eklemek

Dosya ilişkilendirmelerinize yeni bir &MIME; türü eklemek istiyorsanız Ekle… düğmesine tıklayabilirsiniz. Küçük bir iletişim kutusu açılacaktır. Grup: ile etiketli açılır menüden kategoriyi seçin ve &MIME; adını Tür adı: yazan boş kutuya girin. Yeni &MIME; türünü eklemeyi bitirmek için Tamam’a, veya &MIME; türü eklemeyi iptal etmek için İptal’e tıklayın.

#### Bir MIME türünü kaldırmak

Bir &MIME; türünü kaldırmak için yalnızca &MIME; türü adına bir kez tıklayarak kaldırmak istediğiniz &MIME; türünü seçin. Sonrasında Kaldır yazan düğmeye tıklayın.&MIME; türü anında silinecektir.

Yalnızca kendi oluşturduğunuz &MIME; türlerini kaldırabilirsiniz.

#### Bir MIME türünün özelliklerini düzenlemek

Bir &MIME; türü özelliğini düzenlemeden önce, hangi &MIME; türü olduğunu belirtmelisiniz. Düzenlemek istediğiniz &MIME; türünü bulana dek kategorilerde dolanın ve bulunca fareyle üzerine tıklayın.

&MIME; türünü seçer seçmez, &MIME; türünün geçerli değeri modül penceresinde görünecektir.

Geçerli değerlerin iki sekmeye ayrıldığını göreceksiniz: Genel ve Gömülüm

Genel

- Bu sekmede her bir &MIME; türü için dört adet özellik vardır:

  1. MIME Türü Simgesi, dosya yöneticisi olarak &dolphin; veya &konqueror; kullandığınızda görünür olacak simgedir.

  2. Dosya Adı Dizgileri, &kde;’nin &MIME; türünü belirlemek için kullanacağı bir arama dizgisidir.

  3. Açıklama:, dosya türünün kısa bir açıklamasıdır. Yalnızca sizin işinize yarar.

  4. Uygulama Tercih Sırası, bu belirli &MIME; türüyle hangi uygulamaların ilişkilendirileceğini belirler.

Gömülüm Sekmesi

- Gömülüm sekmesi, bir dosyanın dosya yöneticisi penceresinde görüntülenip görüntülenmeyeceğini veya uygulamanın hemen başlatılıp başlatılmayacağını belirlemenize izin verir.

#### Simgeyi Değiştirmek

Simgeyi değiştirmek için yalnızca Simge düğmesine tıklayın. Tüm kullanılabilir simgelerinizi gösteren bir iletişim kutusu açılacaktır. Seçiminizin üzerine fareyle bir kez tıklayın ve Tamam düğmesine basın.

#### MIME türü dizgilerini düzenlemek

Dosya Adı Dizgileri ile etiketli kutu, bu &MIME; türüyle hangi dosyaların içerileceğini belirler.

Dosyalar, genellikle uzantılarına bakılarak seçilirler. (Örnekler: `.wav` uzantısıyla biten dosyalar ses dosyalarıdır, WAV biçimini kullanırlar; `.c` ile biten dosyalar ise C dili ile yazılmış program dosyalarıdır).

Dosya adı maskenizi bu çoklu kutuya girmelisiniz.

Yıldız (`*`), neredeyse her bir &MIME; türü maskesiyle kullanılacak bir joker karakterdir. Joker karakterlerin genel tanımı bu kılavuzun kapsamının dışındadır; ancak bu bağlamda yıldız karakterinin görevini anlamak önemlidir; bu karakter, herhangi bir sayıdaki karakterle eşleşir. Örneğin: `*.pdf`; `Datafile.pdf`, `Graphics.pdf` ve `User.pdf` dosyalarıyla eşleşir; ancak `PDF`, `Datafile.PDF` veya `.pdf` dosyasıyla eşleşmez.

Birden çok maskeye sahip olmak yararlıdır; biri BÜYÜK biri de küçük harfler için. Bu, &kde;’nin dosya türünü daha kesin belirlemesine yardımcı olur.

#### Bir MIME türü açıklamasını düzenlemek

Açıklama: metin kutusuna &MIME; türünün kısa bir açıklamasını yazabilirsiniz. Bu etiket, size yardımcı olması içindir; &MIME; türünün işleyişine herhangi bir biçimde etki etmez.

#### Uygulama ilişkilendirmelerini düzenlemek

Uygulamaları yapılandırmak için kullanılan beş adet düğme (Yukarı Taşı, Aşağı Taşı, Ekle…, Düzenle… ve Kaldır) ve bir liste kutusu (uygulamaları listeleyen) bulunur.

Liste kutusu, belirli bir &MIME; türü ile ilişkilendirilen tüm uygulamaları lsiteler. Liste, belirli bir sıradadır. En üstteki uygulama, ilk denenen uygulamadır, ikinci ve sonrakiler de o sırayla denenirler.

&MIME; türü başına neden birden çok uygulama var? Buna niye gerek var?

&kde;’nin yüzlerce dosya ilişkilendirmesi ile önceden yapılandırılmış olduğunu söyleyerek başlamıştık. Gerçekte, &kde;’nin kurulu olduğu her sistemde farklı bir uygulama seçkisi vardır. &MIME; türü başına birden çok ilişkilendirmeye izin vererek, &kde;, belirli bir uygulama sistemde kurulu değilse çalışmayı sürdürebilir.

Örneğin:

`pdf` &MIME; türü için bu dosya türüyle ilişkilendirilmiş iki adet uygulama vardır. İlkinin adı &okular;. Sisteminizde &okular; kurulu değilse &kde; kendiliğinden ikinci uygulama olan &krita; uygulamasını başlatır. Gördüğünüz gibi, bu, &kde;’nin arka planda siz uygulamaları kurup kaldırsanız bile pürüzsüz bir deneyim yaşatmasını sağlar.

Sıranın önemli olduğunu anladık. Uygulamaların sırasını, taşımak istediğiniz uygulamanın üzerine bir kez tıklayarak ve sonrasında ya Yukarı Taşı veya Aşağı Taşı düğmelerini kullanarak değiştirebilirsiniz. Bu, şu anda seçili olan uygulamayı uygulama listesinde aşağı veya yukarı kaydırır.

Ekle… ile etiketli düğmeye tıklayarak listeye yeni uygulamalar ekleyebilirsiniz. Bir iletişim kutusu açılır. Bu kutuyu kullanarak, bu &MIME; türü için kullanmak istediğiniz uygulamayı seçebilirsiniz. İşiniz bittiğinde Tamam düğmesine tıklayın ve uygulama geçerli listeye eklenir.

Belirli bir &MIME; türü için uygulama seçeneklerini değiştirmek için onu listede seçin ve Düzenle… düğmesine tıklayın. Bu, içinde Genel, İzinler, Uygulama ve Ayrıntılar sekmelerini içeren yeni bir iletişim kutusu açar. Uygulama sekmesinde; Ad:, Açıklama: ve Yorum: alanlarını düzenleyebilirsiniz. Komut: alanında, programın kendisi çalışırken gerçek değerlerle değiştirilecek birden çok yer tutucu eklemeniz olanaklıdır:

- %f — tek bir dosya adı

- %F — bir dosyalar listesi; birden çok dosyayı aynı anda açabilen uygulamalarda kullanın

- %u — tek bir &URL;

- %U — bir &URL;’ler listesi

- %d — açılacak dosyanın bulunduğu klasör

- %D — bir klasörler listesi

- %i — simge

- %m — ufak simge

- %c — başlık

Remove düğmesine tıklayarak bir uygulamayı listeden kaldırabilir ve böylelikle bu &MIME; türü ile hiçbir zaman çalışmamasını sağlayabilirsiniz.

İstenmeyen uygulamaları listeden kaldırmak yerine Yukarı Taşı ve Aşağı Taşı düğmelerini kullanarak konumlarını düşürmek her zaman daha iyi bir fikirdir. Bir uygulamayı listeden kaldırdıktan sonra yeğlediğiniz uygulama ileride bozulursa dosyanızı görüntülemek için bir uygulama olmayacaktır.

#### Gömülüm

Bu seçenekler yalnızca &konqueror; dosya yöneticisi olarak kullanılırsa geçerlidir; &dolphin; gömülü görünümleri kullanamaz ve dosyaları her zaman ilişkilendirilen uygulama ile açar.

Gömülüm sekmesine tıklayarak Konqueror’da Sol Tık Eylemi grubunda dört adet radyo düğmesi ile karşılaşırsınız. Bunlar, dosya yöneticisinin seçili &MIME; türünü nasıl görüntülediğini belirler:

Dosyayı gömülü görüntüleyicide göster

- Bu seçiliyse dosya, dosya yöneticisi penceresinin içinde gösterilir.

Dosyayı ayrı izleyicide göster

- Bu, geçerli &MIME; türünü gösterirken ayrı bir pencerenin açılmasına neden olur.

“application” grubu için ayarları kullan

- Bu, &MIME; türünün, &MIME; türü için olan ayarları kullanmasını sağlar. (Eğer bir ses &MIME; türünü düzenliyorsanız ses (audio) grubu için olan ayarlar kullanılır).

Diske kaydedilip kaydedilmeyeceğini sor

- Bu ayar yalnızca &konqueror; tarayıcı kipinde ve dosyanın gömülü bir görüntüleyicide gösterilip gösterilmeyeceğini veya bunun yerine dosyayı diske kaydetmenizin istenip istenmediğini belirler.

Bunun altında, Hizmetler Tercih Sırası ile etiketli bir liste kutusu vardır.

&dolphin; veya &konqueror; gibi bir dosya yöneticisi kullanıyorsanız sağ tıklamanızda Birlikte Aç… menü ögesi bulunur. Bu kutu, görünecek uygulamaları listeler ve görünecekleri sıra bu liste kutusundakiyle aynıdır.

Yukarı Taşı ve Aşağı Taşı düğmelerini kullanarak sıralamayı değiştirebilirsiniz.

#### Değişiklikleri kalıcı yapmak

&MIME; türlerinize yaptığınız değişiklikleri bitirdiğinizde Uygula düğmesine tıklayarak değişikliklerinizi kalıcı yapabilir ve hâlâ bu modülde kalabilirsiniz.